دستگاه روغن گیری چیست؟ آشنایی با اجزا، نحوه کار و انواع آن

دستگاه روغن گیری دستگاهی است که با فشار یک مارپیچ فولادی، روغن را از دانه‌ها و مغزهای روغنی بیرون می‌کشد؛ بدون حلال و بدون مواد شیمیایی. اگر عطار هستید، فروشگاه روغن تازه دارید یا می‌خواهید روغن کنجد را در خانه بگیرید، در این راهنما می‌خوانید دستگاه روغن گیری چیست، چه اجزایی دارد، دستگاه روغن کشی چگونه کار می‌کند، تفاوت روغن کشی و روغن گیری چیست، چه انواعی دارد و چطور باید هر روز از آن نگهداری کرد.
دستگاه روغن گیری چیست؛ دستگاه روغن گیر رومیزی

دستگاه روغن گیری چیست؛ جواب کوتاه

دستگاه روغن گیری یک پرس مارپیچی (اسکرو پرس) است: مارپیچی که داخل یک استوانه می‌چرخد، دانه را فشرده می‌کند و روغن را از آن جدا می‌کند. روغن از شیارهای ریز سرپرس بیرون می‌چکد و تفاله فشرده‌شده، یعنی کنجاله، از انتهای دستگاه خارج می‌شود. در این روش هیچ حلالی به کار نمی‌رود؛ به همین دلیل روغن به‌دست‌آمده خام، طبیعی و بدون تصفیه شیمیایی است. اگر می‌خواهید مدل‌های مختلف را ببینید، صفحه دستگاه روغن گیری آسا صنعتگران را ببینید.

نام انگلیسی این دستگاه Oil Expeller یا Screw Press است. شکل امروزی آن، یعنی پرس مارپیچی پیوسته، اواخر قرن نوزدهم ساخته شد و هنوز هم پایه کار همه روغن‌گیرها، از مدل رومیزی تا خط کارخانه، همین است. فرق مدل‌ها بیشتر در ظرفیت، توان موتور، نوع برق و امکانات کنترلی است، نه در اصل کار.

📌 دستگاه روغن گیری در یک نگاه

  • کار اصلی: جدا کردن روغن از دانه با فشار مکانیکی، بدون حلال
  • دو خروجی: روغن خام و کنجاله
  • قلب دستگاه: مارپیچ پرس که آهسته می‌چرخد و فشار را کم‌کم بالا می‌برد
  • ظرفیت دستگاه‌های کوچک: حدود ۳ تا ۱۰۰ کیلوگرم دانه در ساعت
  • مهم‌تر از قدرت موتور: رطوبت دانه، دور مارپیچ و تنظیم دهانه خروجی کنجاله

تفاوت روغن کشی و روغن گیری

در زبان روزمره «روغن کشی» و «روغن گیری» اغلب به یک معنا به کار می‌روند، اما در صنعت روغن دو مسیر متفاوت‌اند: روغن گیری یعنی پرس مکانیکی بدون حلال، و روغن کشی صنعتی یعنی استخراج با حلال و بعد تصفیه. این تفکیک تعریف قانونی ندارد و قراردادی است که دقیق‌تر حرف زدن را راحت می‌کند. در بازار ایران هم بیشتر مردم به مغازه‌ها و کارگاه‌های پرس، «روغن کشی» می‌گویند؛ پس هرجا این کلمه را دیدید، به منظور متن دقت کنید.

روغن کشی یعنی چه؟

روغن کشی در معنای صنعتی یعنی حل کردن روغن دانه در حلال و جدا کردن آن در کارخانه‌های بزرگ. حلال استاندارد این کار هگزان است. هگزان روغن را از دانه بیرون می‌کشد، بعد با تقطیر از روغن و کنجاله جدا و دوباره استفاده می‌شود. روغن خامی که به این روش به دست می‌آید باید چهار مرحله تصفیه را بگذراند: صمغ‌گیری، خنثی‌سازی، رنگبری و بی‌بوسازی. روغن‌های مایع بسته‌بندی‌شده فروشگاه‌ها معمولاً از همین مسیر می‌آیند.

روغن گیری با پرس چه فرقی دارد؟

روغن گیری با پرس ساده‌تر است: فقط فشار مارپیچ، بعد ته‌نشینی و فیلتر. نه حلالی در کار است، نه تصفیه در دمای بالا. در عوض، پرس همه روغن دانه را بیرون نمی‌کشد. طبق منابع صنعتی، حدود ۵ تا ۸ درصد روغن در کنجاله پرس باقی می‌ماند، در حالی که در استخراج با حلال این عدد کمتر از ۱ درصد است.

جدول زیر دو مسیر را کنار هم می‌گذارد:

معیارروغن گیری (پرس مکانیکی)روغن کشی صنعتی (حلال + تصفیه)
عامل جداسازیفشار مارپیچحلال هگزان
روغن باقی‌مانده در کنجالهحدود ۵ تا ۸ درصدکمتر از ۱ درصد
راندمان استخراجبه‌ندرت بالای ۸۰ درصدبیش از ۹۸ درصد
خالص‌سازی روغنشست‌وشو، ته‌نشینی، فیلتر یا سانتریفیوژتصفیه کامل چهارمرحله‌ای
مقیاس رایجخانه، مغازه، کارگاه و کارخانه کوچککارخانه‌های بزرگ
هزینه راه‌اندازیکمبسیار زیاد
ماندگاری روغنکوتاه‌تربیشتر

پس کدام بهتر است؟ جواب کلی ندارد. روغن کشی صنعتی از نظر اقتصادی و یکنواختی کیفیت جلوتر است و روغنش ماندگارتر است. روغن گیری از نظر سادگی، نبود حلال و طعم و عطر طبیعی دانه برتری دارد. کارخانه‌های بزرگ گاهی هر دو را با هم به کار می‌برند: دانه‌های پرروغن مثل آفتابگردان و کلزا اول پرس می‌شوند و بعد کنجاله آن‌ها با حلال استخراج می‌شود.

💡 نکته: دستگاه روغن گیری را با دستگاه کره گیری اشتباه نگیرید. روغن گیر روغن را از کنجاله جدا می‌کند، اما کره گیر همه مغز را، با روغنش، به خمیر تبدیل می‌کند. اگر محصول شما کره بادام زمینی یا ارده است، به کره گیر نیاز دارید. مقاله «تفاوت کره گیر و روغن گیر» این موضوع را کامل توضیح می‌دهد.

اجزای دستگاه روغن گیری

هر دستگاه روغن گیری پنج بخش اصلی دارد: مخزن ورودی، مارپیچ پرس، سرپرس و المنت، خروجی کنجاله و سیستم جمع‌آوری و فیلتر روغن. موتور و گیربکس هم نیروی لازم را می‌دهند؛ گیربکس لازم است چون مارپیچ باید آهسته بچرخد ولی فشار زیادی وارد کند. شناختن این اجزا کمک می‌کند هم کار دستگاه را بهتر بفهمید و هم موقع خرید، سؤال درست بپرسید.

مخزن ورودی

مخزن ورودی (قیف) دانه را با جریانی یکنواخت به مارپیچ می‌رساند. دانه باید از قبل تمیز باشد. سنگ‌ریزه، خاک و تکه‌های فلزی به مارپیچ و سرپرس آسیب می‌زنند و دانه نارس یا کپک‌زده هم طعم روغن را خراب می‌کند. خالی ماندن مخزن وسط کار هم خوب نیست؛ جریان دانه قطع می‌شود و کیفیت پرس افت می‌کند.

مارپیچ پرس

مارپیچ پرس (ماردون یا حلزونی) قلب دستگاه است: دانه را جلو می‌برد و آن را کم‌کم فشرده می‌کند. فضای بین مارپیچ و بدنه در طول مسیر تنگ‌تر می‌شود و همین تنگ شدن تدریجی، فشار را بالا می‌برد. در پرس‌های صنعتی، مارپیچ معمولاً ۱۰ تا ۶۰ دور در دقیقه می‌چرخد. قاعده مهم این است که دور کمتر معمولاً روغن بیشتری می‌گیرد و روغن کمتری در کنجاله جا می‌گذارد. جنس مارپیچ هم مهم است؛ مارپیچی که سایش داشته باشد، کم‌کم روغن بیشتری در کنجاله باقی می‌گذارد.

سرپرس و المنت

سرپرس بخشی است که روغن از آن جدا می‌شود و المنت گرمایشی آن را برای شروع کار گرم می‌کند. روغن از شیارها یا فاصله میله‌های سرپرس بیرون می‌چکد و جامدات داخل می‌مانند. المنت گرمایشی حلقه‌ای است که دور سرپرس بسته می‌شود. سرد بودن سرپرس در شروع کار باعث گیر کردن دانه و کم شدن روغن می‌شود؛ برای همین معمولاً سرپرس را چند دقیقه پیش از ریختن دانه گرم می‌کنند (راهنمای ترویجی دانشگاه پن‌استیت حدود ۱۰ دقیقه پیشنهاد می‌کند). بعد از شروع کار، بخشی از گرما از خود اصطکاک تولید می‌شود.

خروجی کنجاله

خروجی کنجاله دهانه‌ای در انتهای دستگاه است که اندازه‌اش، فشار داخل دستگاه را تعیین می‌کند. در بیشتر دستگاه‌ها این دهانه با یک نازل یا مهره قابل تنظیم است. دهانه تنگ‌تر فشار را بالا می‌برد، اما اگر بیش از حد تنگ شود، کنجاله گیر می‌کند و دستگاه قفل می‌شود. اندازه مناسب برای هر دانه فرق دارد؛ برای مثال، طبق منابع ترویجی، نازل ۵ تا ۷ میلی‌متری برای کلزا و ۷ میلی‌متری برای بزرک پیشنهاد شده است. کنجاله بسته به نوع خروجی دستگاه، به شکل مدادی یا چیپسی بیرون می‌آید.

فیلتر روغن

روغنی که از سرپرس می‌چکد، روغن خام است و باید ته‌نشین و فیلتر شود. روغن تازه پرس حدود ۱۰ تا ۲۰ درصد ذرات ریز معلق (لرد) دارد. این ذرات را با ته‌نشینی در ظرف و رد کردن از فیلتر روغن (پارچه‌ای، کاغذی یا فیلتر پرسی) جدا می‌کنند. روغنی که خوب صاف نشده، زودتر کدر و تند می‌شود.

دستگاه روغن کشی چگونه کار می‌کند؛ ۵ مرحله

دستگاه روغن کشی در پنج مرحله کار می‌کند: آماده‌سازی دانه، ریختن در مخزن، فشرده‌سازی با مارپیچ، خروج روغن و کنجاله، و در آخر ته‌نشینی و فیلتر. این ترتیب در یک دستگاه رومیزی و در یک خط کارخانه‌ای یکی است؛ فقط ابعاد و میزان خودکار بودن فرق می‌کند.

دستگاه روغن کشی چگونه کار می‌کند؛ ۵ مرحله از آماده‌سازی دانه تا فیلتر روغن

مرحله ۱: آماده‌سازی دانه

دانه باید تمیز و با رطوبت مناسب وارد دستگاه شود. سنگ، خاک، کاه و دانه کپک‌زده را جدا کنید. رطوبت ایده‌آل پرس برای بیشتر دانه‌ها حدود ۷ تا ۸ درصد است. دانه خیلی مرطوب کنجاله چسبناک می‌دهد و روغنش آزاد نمی‌شود؛ دانه خیلی خشک هم دمای پرس را بالا می‌برد و گاهی دستگاه را می‌گیرد. در آزمایش‌ها، بیشترین روغن بزرک در رطوبت حدود ۶ درصد به دست آمد.

مرحله ۲: ریختن در مخزن ورودی

بعد از گرم شدن سرپرس، دانه در مخزن ورودی ریخته می‌شود تا با جریانی ثابت به مارپیچ برسد. در دستگاه‌های کوچک دانه کامل وارد می‌شود و خرد کردن جداگانه لازم نیست. در خطوط صنعتی، گاهی دانه پیش از پرس خرد، پرک یا پوست‌گیری می‌شود.

مرحله ۳: فشرده‌سازی با مارپیچ

مارپیچ دانه را جلو می‌برد و با تنگ شدن مسیر، آن را آن‌قدر می‌فشارد که دیواره سلول‌ها بشکند و روغن آزاد شود. فشار ناگهانی کار نمی‌کند؛ فشرده‌سازی باید تدریجی باشد. در این مرحله، اصطکاک به‌تنهایی دمای دانه را بالا می‌برد. به همین دلیل حتی در «پرس سرد» هم دستگاه کاملاً سرد نمی‌ماند؛ برای آشنایی با فرق این دو روش، مقاله «تفاوت پرس سرد و پرس گرم» را بخوانید.

مرحله ۴: خروج روغن و کنجاله

روغن از شیارهای سرپرس بیرون می‌چکد و کنجاله از دهانه انتهایی خارج می‌شود. رنگ روغن و شکل کنجاله نشانه خوبی از کیفیت کار است. کنجاله‌ای که در دست چرب و نرم است، یعنی روغن زیادی در آن مانده و باید دور مارپیچ، دهانه خروجی یا رطوبت دانه را تنظیم کرد.

مرحله ۵: ته‌نشینی و فیلتر

روغن خام را چند ساعت در ظرف دربسته بگذارید تا ذرات ته‌نشین شوند، بعد روغن رویی را از فیلتر رد کنید. ذرات ته‌نشین‌شده را می‌شود دوباره همراه دانه پرس کرد تا روغن بیشتری برگردد. استاندارد بین‌المللی کدکس برای روغن‌های بکر و پرس سرد فقط همین روش‌های خالص‌سازی را مجاز می‌داند: شست‌وشو با آب، ته‌نشینی، صاف کردن و سانتریفیوژ.

انواع دستگاه روغن گیری

انواع دستگاه روغن گیری را از سه زاویه دسته‌بندی می‌کنند: روش پرس (سرد یا گرم)، مقیاس کار (رومیزی، فروشگاهی، صنعتی) و نوع برق (تک‌فاز یا سه‌فاز). این دسته‌بندی رسمی نیست، اما برای انتخاب دستگاه کاربردی‌ترین تقسیم است. همه این دستگاه‌ها پرس مارپیچی‌اند و اصل کارشان یکی است.

بر اساس روش پرس

در پرس سرد، سرپرس از بیرون گرم نمی‌شود و روغن با دمای پایین‌تر گرفته می‌شود؛ در پرس گرم، دانه یا سرپرس عمداً گرم می‌شود تا روغن بیشتری بیرون بیاید. پرس سرد طعم و عطر طبیعی‌تری می‌دهد و پرس گرم بازده بیشتری دارد. بسیاری از دستگاه‌های امروزی با المنت و کنترل دما، هر دو کار را انجام می‌دهند. اگر روی تولید روغن کم‌حرارت تمرکز دارید، مدل‌های دستگاه روغن گیری کلد پرس را بررسی کنید.

بر اساس مقیاس

دستگاه‌ها از نظر ظرفیت سه رده دارند: رومیزی برای خانه و مصرف شخصی، فروشگاهی برای عطاری و مغازه روغن تازه، و صنعتی برای کارگاه و کارخانه. مدل‌های رومیزی چند کیلوگرم در ساعت دانه پرس می‌کنند و مدل‌های صنعتی کوچک به ده‌ها کیلوگرم در ساعت می‌رسند. پرس‌های کارخانه‌ای بزرگ حتی از ۱۰۰ تن در روز هم فراتر می‌روند. برای کارگاه‌ها و خطوط تولید، مدل‌های دستگاه روغن کشی صنعتی را ببینید.

بر اساس برق تک‌فاز و سه‌فاز

دستگاه‌های رومیزی و بیشتر مدل‌های فروشگاهی با برق تک‌فاز (برق معمولی خانه و مغازه) کار می‌کنند و مدل‌های صنعتی پرظرفیت به برق سه‌فاز نیاز دارند. پیش از خرید ببینید محل کارتان انشعاب سه‌فاز دارد یا نه؛ خرید دستگاه سه‌فاز برای مغازه تک‌فاز یکی از اشتباهات رایج است. همه مدل‌های دستگاه روغن گیری رومیزی آسا صنعتگران با برق تک‌فاز کار می‌کنند.

نوع دستگاهظرفیت تقریبیبرقمناسب برای
رومیزیچند کیلوگرم در ساعتتک‌فازخانه، مصرف شخصی، عطاری کوچک
فروشگاهیحدود ۵ تا ۱۵ کیلوگرم در ساعتتک‌فاز (برخی مدل‌ها سه‌فاز)مغازه روغن تازه، عطاری پرفروش
صنعتیده‌ها کیلوگرم در ساعت و بیشترسه‌فازکارگاه، کارخانه، خط تولید

برای انتخاب دقیق بین این گزینه‌ها، مقاله «نکات خرید دستگاه روغن گیری» معیارها را یکی‌یکی توضیح می‌دهد.

از چه دانه‌هایی می‌شود روغن گرفت

با دستگاه روغن گیری می‌شود از بیشتر دانه‌ها و مغزهای روغنی روغن گرفت؛ رایج‌ترین آن‌ها کنجد، آفتابگردان، کلزا، بزرک، سیاه‌دانه، گردو و بادام‌اند. اما درصد روغن دانه با مقدار روغنی که پرس واقعاً بیرون می‌کشد یکی نیست. پرس معمولاً حدود ۵۰ تا ۸۵ درصد روغن موجود در دانه را آزاد می‌کند.

کنجد هم در آزمون‌های علمی و هم در بازار ایران، دانه اصلی روغن گیری است: حدود ۴۵ تا ۶۰ درصد روغن دارد و در پرس بازده خوبی می‌دهد. بزرک بعد از کنجد بازده بالایی دارد. گردو و بادام هم در آزمون‌های صنعتی راندمان بالایی نشان داده‌اند. در مقابل، تخمه کدو با وجود روغن زیاد، در پرس سرد روغن کمی می‌دهد.

دو استثنای مهم را بدانید:

  • زیتون میوه‌ای آبدار است و با پرس مارپیچی دانه‌ها روغن گیری نمی‌شود؛ روغن آن را با خرد کردن، ورز دادن خمیر و جداسازی با دکانتر (سانتریفیوژ) می‌گیرند.
  • نارگیل باید اول خشک و به کوپرا تبدیل شود و بعد پرس شود.

جدول کامل درصد روغن دانه‌ها، رطوبت مناسب هر دانه و نکات آماده‌سازی آن‌ها در مقاله «روغن گیری از چه دانه‌هایی ممکن است؟» آمده است.

دستگاه روغن گیری برای چه کسانی مناسب است

دستگاه روغن گیری برای هر کسی مناسب است که روغن تازه، بدون حلال و با منشأ مشخص می‌خواهد: از خانواده‌ای که روغن مصرفی خود را می‌گیرد تا عطاری، مغازه روغن تازه و کارگاه تولید. ارزش اصلی این دستگاه، اعتمادی است که می‌سازد؛ مشتری می‌بیند روغن جلوی چشمش از دانه گرفته می‌شود.

کاربرچرا دستگاه روغن گیری؟نوع دستگاه مناسب
مصرف‌کننده خانگیروغن تازه کنجد یا آفتابگردان برای مصرف خانواده، با دانه‌ای که خودش انتخاب کردهرومیزی تک‌فاز
عطارفروش روغن‌های خوراکی و روغن‌هایی مثل سیاه‌دانه و بادام در حجم کم و متنوعرومیزی یا فروشگاهی
صاحب فروشگاه روغن تازهپرس حضوری جلوی مشتری؛ کار پیوسته در طول روزفروشگاهی با کارکرد طولانی
کارگاه و تولیدکنندهتولید روغن در حجم بالا برای بسته‌بندی یا فروش عمدهصنعتی سه‌فاز

برای کسی که می‌خواهد از این دستگاه درآمد داشته باشد، یک نکته کلیدی هست: سود هر کیلو دانه بیشتر از قدرت موتور به آماده‌سازی دانه و تنظیم دستگاه بستگی دارد. همچنین کنجاله، درآمد دومی است که اغلب در محاسبه فراموش می‌شود. محاسبه کامل درآمد، هزینه‌ها و مراحل راه‌اندازی را در مقاله «سود روغن گیری» بخوانید.

🛒 برای عطاری‌ها و فروشگاه‌های روغن تازه: اگر مغازه شما برق سه‌فاز ندارد، سراغ مدل‌های تک‌فاز بروید؛ در روغن گیرهای آسا صنعتگران مدل فروشگاهی تک‌فازی هست که برای کار ۲۴ ساعته ساخته شده است. ظرفیت، برق و امکانات همه مدل‌ها را در صفحه دسته روغن گیر کنار هم ببینید.

نگهداری روزانه دستگاه

نگهداری درست روزانه سه بخش دارد: گرم کردن سرپرس پیش از کار، تمیز کردن مارپیچ و سرپرس بعد از کار، و رسیدگی به فیلتر و ظرف روغن. دستگاهی که روزانه تمیز شود، هم روغن بهداشتی‌تری می‌دهد و هم دیرتر دچار سایش و افت بازده می‌شود.

پیش از شروع کار

  1. دانه را بررسی کنید: تمیز، خشک و بدون کپک باشد.
  2. سرپرس را گرم کنید: المنت را روشن کنید و چند دقیقه صبر کنید تا سرپرس گرم شود، بعد دانه بریزید.
  3. دهانه خروجی را تنظیم کنید: برای هر دانه، نازل یا مهره خروجی را طبق دفترچه دستگاه تنظیم کنید.

بعد از پایان کار

  1. برق را قطع کنید و صبر کنید سرپرس کمی خنک شود.
  2. سرپرس و مارپیچ را باز کنید و کنجاله و روغن مانده را با برس و دستمال خشک پاک کنید. اگر قطعات را می‌شویید، پیش از سوار کردن کاملاً خشکشان کنید.
  3. ظرف ته‌نشینی و فیلتر را تمیز کنید و پارچه یا کاغذ فیلتر کثیف را عوض کنید.
  4. آب و دستمال خیس را از موتور و بخش‌های برقی دور نگه دارید.

بازدیدهای دوره‌ای

  • سایش مارپیچ و سرپرس را بررسی کنید: اگر با همان دانه و همان تنظیم، کنجاله چرب‌تر شده، احتمالاً مارپیچ یا سرپرس ساییده شده است.
  • سیم‌کشی و المنت را ببینید: المنتی که درست گرم نمی‌کند، شروع کار را سخت می‌کند.
  • دانه‌ها را جدا نگه دارید: بین دو دانه با طعم متفاوت (مثلاً سیاه‌دانه و کنجد) دستگاه را کامل تمیز کنید تا طعم و بو منتقل نشود.

⚠️ نکات ایمنی: – پیش از باز کردن یا تمیز کردن دستگاه، برق را قطع کنید. سرپرس و المنت بعد از کار داغ‌اند؛ با دست برهنه آن‌ها را لمس نکنید. – دانه کپک‌زده یا نارس را پرس نکنید؛ دانه کپک‌زده ممکن است سموم را به روغن منتقل کند و کنجاله‌اش هم برای خوراک دام مناسب نیست. – کرچک را در دستگاهی که دانه خوراکی پرس می‌کند، پرس نکنید. کنجاله کرچک سمی است و فقط به‌عنوان کود به کار می‌رود. – «پرس سرد» در استاندارد کدکس عدد دمایی مشخصی ندارد. اگر روی بطری «پرس سرد» می‌نویسید، دمای روغن خروجی را اندازه بگیرید و استاندارد ملی ایران (ISIRI 13392) را رعایت کنید. در آزمونی روی ۱۸ نمونه روغن کنجد پرس سرد بازار ایران، ۷ نمونه دست‌کم در یک شاخص استاندارد مردود شدند. – برای فروش بسته‌بندی‌شده روغن، ضوابط و مجوزها را پیش از شروع کار از اتحادیه صنفی و معاونت غذا و داروی دانشگاه علوم پزشکی استان بپرسید. – اعداد این مقاله (رطوبت، بازده، دور مارپیچ و درصد روغن کنجاله) از پژوهش‌ها و راهنماهای ترویجی آمده‌اند و بسته به دانه، رقم و دستگاه تغییر می‌کنند.

❓ سؤالات متداول درباره دستگاه روغن گیری

۱. دستگاه روغن گیری با برق تک‌فاز کار می‌کند؟

بله، دستگاه‌های رومیزی و بیشتر مدل‌های فروشگاهی با برق تک‌فاز ۲۲۰ ولت، یعنی همان برق خانه و مغازه، کار می‌کنند. مدل‌های صنعتی پرظرفیت به برق سه‌فاز نیاز دارند. پیش از خرید، نوع برق محل کار را با مشخصات دستگاه تطبیق دهید.

۲. روغن دستگاه روغن گیری نیاز به تصفیه دارد؟

نه، تصفیه شیمیایی لازم ندارد؛ اما ته‌نشینی و فیلتر لازم است. روغن تازه پرس حدود ۱۰ تا ۲۰ درصد ذرات معلق دارد که باید با ته‌نشین کردن و رد کردن از فیلتر جدا شوند. استاندارد کدکس برای روغن پرس سرد فقط شست‌وشو، ته‌نشینی، صاف کردن و سانتریفیوژ را مجاز می‌داند.

۳. از هر کیلو کنجد چقدر روغن به دست می‌آید؟

از هر کیلو کنجد معمولاً حدود ۳۰۰ تا ۵۰۰ گرم روغن به دست می‌آید. در پژوهش‌ها، بازده پرس کنجد از حدود ۳۱ درصد در پرس سرد کوچک تا ۵۱ درصد در پرس گرم ارقام ایرانی گزارش شده است. برای برنامه‌ریزی، عدد میانی ۴۰ درصد (حدود ۴۰۰ گرم روغن در هر کیلو) منطقی است. رقم کنجد، رطوبت دانه، دما و تنظیم دستگاه این عدد را تغییر می‌دهند.

۴. کنجاله باقی‌مانده چه کاربردی دارد؟

کنجاله پروتئین بالایی دارد و بیشتر به‌عنوان خوراک دام و طیور به دامداران و مرغداران فروخته می‌شود. کنجاله کنجد گاهی در قنادی هم مصرف دارد. کنجاله دانه کپک‌زده برای خوراک مناسب نیست و کنجاله کرچک سمی است و فقط به‌عنوان کود به کار می‌رود.

۵. روغن تازه‌گرفته تا چه مدت ماندگار است؟

روغن تازه‌گرفته از روغن تصفیه‌شده فروشگاهی زودتر خراب می‌شود؛ برای همین بهتر است به اندازه مصرف چند هفته روغن بگیرید. روغن را خوب ته‌نشین و فیلتر کنید و در شیشه تیره، دربسته و جای خنک نگه دارید. روغن‌های حساس مثل گردو، بزرک و سیاه‌دانه را در یخچال نگه دارید و زود مصرف کنید. روغنی که بوی تندی گرفته، دیگر مصرف نکنید.

منابع

 

  1. Anderson International. Oilseed Processing Basics. Anderson International
  2. Carré P. مقاله مروری درباره سازوکار پرس‌های مارپیچی روغن. OCL, 2022. OCL Journal
  3. Penn State Extension. Oilseed Presses. Penn State Extension
  4. Pighinelli & Gambetta. Oil Presses. InTech. IntechOpen
  5. Oklahoma State University Extension. Oil and Oilseed Processing II. OSU Extension
  6. FAO. Codex Standard for Named Vegetable Oils (Codex Stan 19-1981 / 210-1999). FAO
  7. Piravi-Vanak Z, et al. اثر دمای پرس بر روغن ارقام کنجد ایرانی. Foods, 2024. MDPI Foods
  8. Assessment of Quality and Efficiency of Cold-Pressed Oil from Selected Oilseeds. Foods, 2023. MDPI Foods
  9. Jalili et al. کیفیت روغن کنجد پرس سرد بازار ایران در برابر استاندارد ملی. مجله مهندسی بیوسیستم ایران. IJBSE
  10. سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، جهاد کشاورزی جنوب کرمان. زراعت کنجد. ۱۳۹۴. AREEO
  11. Expeller pressing و Hexane (ویکی‌پدیای انگلیسی)؛ کنجد (ویکی‌پدیای فارسی)
برای ثبت امتیاز کلیک کنید
[جمع کل: 1 میانگین: 5]

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

جدید ترین مطالب
نکات خرید دستگاه روغن گیری؛ مقایسه روغن گیر رومیزی، فروشگاهی و صنعتی کنار هم
ادامه مطلب
تفاوت پرس سرد و پرس گرم؛ روغن کنجد خام و روغن کنجد تفت‌داده کنار دستگاه روغن گیر
ادامه مطلب
خواص ماچا؛ نوشیدنی سالم با کافئین و ال‌تیانین، نه دارو
ادامه مطلب
انواع نوشیدنی ماچا؛ ماچا لاته، آیس ماچا لاته، ماچا تونیک، ماچا فراپه و ماچا توت‌فرنگی
ادامه مطلب
طرز تهیه ماچا به روش سنتی ژاپنی؛ کاسه ماچای کف‌دار با همزن بامبو، چاشاکو و الک
ادامه مطلب
خواص و مضرات چای ماچا؛ فنجان ماچا کنار پودر و کپسول عصاره چای سبز
ادامه مطلب