تفاوت پرس سرد و پرس گرم؛ کدام روش روغن گیری بهتر است؟

تفاوت پرس سرد و پرس گرم در یک چیز است: گرمای بیرونی. در پرس سرد، دانه و سرپرس عمداً گرم نمی‌شوند؛ در پرس گرم، سرپرس با المنت گرم می‌شود یا دانه پیش از پرس تفت می‌خورد. نتیجه؟ پرس گرم روغن بیشتری می‌دهد و پرس سرد طعم خام دانه و بخشی از آنتی‌اکسیدان‌ها را بهتر نگه می‌دارد. در این راهنما کیفیت، راندمان، ماندگاری، کاربرد و راه شناخت روغن پرس سرد واقعی را با داده‌های علمی می‌خوانید.
تفاوت پرس سرد و پرس گرم؛ روغن کنجد خام و روغن کنجد تفت‌داده کنار دستگاه روغن گیر

تفاوت پرس سرد و پرس گرم؛ جواب کوتاه

هر دو روش، روغن را فقط با فشار مکانیکی و بدون حلال می‌گیرند؛ فرقشان این است که در پرس گرم، گرما عمداً اضافه می‌شود تا روغن بیشتری بیرون بیاید. هر دو با یک پرس مارپیچی انجام می‌شوند؛ اگر با اجزا و طرز کار این پرس آشنا نیستید، اول مقاله دستگاه روغن گیری چیست را بخوانید. در عمل، انتخاب بین این دو، انتخاب بین «خوب» و «بد» نیست؛ انتخاب بین بازده، طعم و حفظ ترکیبات حساس هر دانه است.

جدول زیر ۶ تفاوت اصلی را کنار هم می‌گذارد:

معیارپرس سردپرس گرم
گرمابدون المنت و تفت؛ فقط گرمای اصطکاکسرپرس با المنت گرم می‌شود یا دانه پیش از پرس تفت داده می‌شود
بازده روغنکمتر؛ در کنجد ایرانی ۳۸ تا ۴۲ درصد (پرس ۳۰ درجه)بیشتر؛ در کنجد ایرانی ۴۸ تا ۵۱ درصد (پرس ۱۲۰ درجه)
آنتی‌اکسیداندر کنجد، ویتامین E (توکوفرول) و فنول بیشتر حفظ می‌شوددر کنجد کمتر؛ در کلزا با گرمای ملایم بیشتر
رنگ و طعمروشن‌تر، طعم خام و طبیعی دانهتیره‌تر، طعم آجیلی و برشته
ماندگاریکوتاه؛ نیاز به شیشه تیره و جای خنکدر کنجد تفت‌داده پایدارتر؛ اما همچنان تصفیه‌نشده
کاربرد مناسبمصرف خام، سالاد، روغن پوست و موپخت ملایم، تولید اقتصادی، روغن کنجد معطر

📌 خلاصه تفاوت پرس سرد و پرس گرم در ۴ جمله

  • پرس سرد یعنی پرس بدون گرمای بیرونی، نه پرس بدون هیچ گرمایی.
  • پرس گرم روغن بیشتری می‌دهد، اما اثرش بر کیفیت به نوع دانه بستگی دارد.
  • استاندارد بین‌المللی برای پرس سرد عدد دمایی تعیین نکرده است.
  • روغن پرس سرد نسبت به روغن تصفیه‌شده زودتر خراب می‌شود و برای سرخ کردن طولانی مناسب نیست.
تفاوت پرس سرد و پرس گرم در ۶ معیار؛ گرما، بازده، آنتی‌اکسیدان، رنگ و طعم، ماندگاری و کاربرد

پرس سرد چیست

پرس سرد یعنی گرفتن روغن با فشار مکانیکی، بدون اینکه دانه یا دستگاه از بیرون گرم شود. در این روش نه المنتی روشن است، نه دانه تفت داده می‌شود و نه حلالی به کار می‌رود. روغن بعد از پرس فقط ته‌نشین و فیلتر می‌شود. به همین دلیل، رنگ، بو و طعم روغن به دانه اصلی نزدیک‌تر است.

روغن پرس سرد چیست؟

روغن پرس سرد (روغن کلد پرس) روغنی است که با پرس یا اکسپلر، بدون اعمال حرارت و بدون تغییر ماهیت روغن به دست آمده باشد. این تعریف از استاندارد بین‌المللی کدکس (Codex Stan 19) است. همین استاندارد، روغن مکانیکی‌ای را که با حرارت گرفته شده، «روغن بکر» می‌نامد. یعنی از نگاه کدکس، روغن پرس گرمِ بدون حلال هم روغن بکر و طبیعی است؛ پرس سرد فقط زیرمجموعه‌ای از آن است که گرمای بیرونی ندارد.

کدکس برای خالص‌سازی این روغن‌ها هم محدودیت گذاشته است: فقط شست‌وشو با آب، ته‌نشینی، صاف کردن و سانتریفیوژ مجاز است. پس روغن پرس سرد نه رنگبری می‌شود و نه بی‌بو. در منابع انگلیسی، پرس مارپیچی با نام Expeller pressing شناخته می‌شود و پرس سرد شکل کم‌حرارت همین روش است.

دمای پرس سرد چند درجه است؟

هیچ عدد دمایی واحد و جهانی برای پرس سرد وجود ندارد؛ کدکس فقط می‌گوید «بدون اعمال حرارت» و عددی تعیین نکرده است. عدد معروف «زیر ۴۰ یا ۵۰ درجه» یک قرارداد صنعتی و بازاری است. برای نمونه، راهنمای ترویجی دانشگاه پن‌استیت می‌گوید روغن پرس سرد باید زیر ۱۲۰ درجه فارنهایت (حدود ۴۹ درجه سانتی‌گراد) استخراج شود؛ این یک توصیه ترویجی است، نه قانون.

ایران هم استاندارد ملی ویژه‌ای برای این روغن‌ها دارد: ISIRI 13392 با عنوان «روغن‌های خوراکی پرس سرد – ویژگی‌ها و روش‌های آزمون». تولیدکننده‌ای که روی بطری «پرس سرد» می‌نویسد، باید متن رسمی این استاندارد را از سازمان ملی استاندارد تهیه کند و حدود آن را رعایت کند.

چرا پرس سرد کاملاً سرد نیست؟

چون اصطکاک مارپیچ خودش گرما می‌سازد. طبق مقاله مروری کاره در مجله OCL، دانه‌ای که بدون هیچ پیش‌گرمایشی پرس می‌شود، ممکن است بر اثر کار مکانیکی به حدود ۴۰ تا ۱۰۰ درجه سانتی‌گراد برسد. در یک مطالعه روی کنجد ایرانی، وقتی دمای پرس روی ۳۰ درجه تنظیم شد، روغن خروجی ۳۱ تا ۳۵ درجه دما داشت. نتیجه عملی ساده است: عددی که روی دستگاه تنظیم می‌کنید با دمای واقعی روغن یکی نیست و فقط دماسنج روی روغن خروجی، ادعای «سرد» را ثابت می‌کند.

پرس گرم چیست

پرس گرم یعنی گرفتن روغن با فشار مکانیکی، وقتی دانه یا سرپرس عمداً گرم شده باشد. هدف ساده است: روغن بیشتر. در پرس گرم هم حلالی به کار نمی‌رود و روغن مثل پرس سرد فقط ته‌نشین و فیلتر می‌شود.

دو معنای پرس گرم در بازار

«پرس گرم» در بازار به دو کار متفاوت گفته می‌شود:

  1. گرم کردن سرپرس با المنت: حلقه گرمایشی دور سرپرس روشن می‌ماند و دانه در دمای بالاتری فشرده می‌شود. مطالعه کنجد ایرانی که در ادامه می‌آید، همین دما را تغییر داده است.
  2. تفت دادن یا آماده‌سازی حرارتی دانه پیش از پرس: دانه را تفت می‌دهند، می‌پزند یا در دمای مشخص گرم می‌کنند و بعد پرس می‌کنند. روغن کنجد تیره و معطر و روغن معروف تخمه کدوی اشتایری از این راه به دست می‌آیند.

چرا گرما روغن بیشتری آزاد می‌کند؟

گرما سه کار می‌کند: دیواره سلول‌های دانه را سست‌تر می‌کند، پروتئین‌ها را منعقد می‌کند و روغن را رقیق‌تر می‌کند تا راحت‌تر بیرون بیاید. این سه سازوکار در مرور علمی انتشارات InTech درباره پرس‌های روغن آمده است. اما گرمای بیش از حد، هم روغن را خراب می‌کند و هم دانه را شکننده می‌کند. برای همین دمای مناسب برای هر دانه فرق دارد.

پرس گرم با روغن تصفیه‌شده فرق دارد

پرس گرم را با استخراج با حلال و روغن تصفیه‌شده اشتباه نگیرید. روغن‌های تصفیه‌شده فروشگاهی معمولاً با حلال هگزان استخراج می‌شوند و بعد صمغ‌گیری، خنثی‌سازی، رنگبری و بی‌بوسازی را در دمای بالا پشت سر می‌گذارند. روغن پرس گرم هیچ‌کدام از این مراحل را ندارد و همچنان روغن خام و طبیعی است.

سرپرس و المنت گرمایشی دستگاه روغن گیر؛ بخشی که پرس گرم را از پرس سرد جدا می‌کند

مقایسه کیفیت و ارزش غذایی

در کیفیت، تفاوت پرس سرد و پرس گرم به نوع دانه بستگی دارد و پرس سرد همیشه مغذی‌تر نیست: در کنجد، گرما بخشی از آنتی‌اکسیدان‌ها را کم کرد؛ اما در کلزا، گرمای ملایم برخی آنتی‌اکسیدان‌ها را بیشتر کرد. پس جواب درست برای هر دانه جداست. دو مطالعه زیر این تفاوت را به‌خوبی نشان می‌دهند.

کنجد: گرما ویتامین E و فنول را کم می‌کند

در کنجد ایرانی، بالا بردن دمای پرس از ۳۰ به ۱۲۰ درجه، آنتی‌اکسیدان‌های روغن را کم کرد. پیراوی ونک و همکاران (۲۰۲۴) دو رقم کنجد ایرانی، داراب و تک‌شاخه ناز، را در ۳۰، ۶۰، ۹۰ و ۱۲۰ درجه پرس کردند. نتیجه در گذر از ۳۰ به ۱۲۰ درجه:

  • گاما‌توکوفرول (شکل اصلی ویتامین E در کنجد): حدود ۱۰ تا ۲۰ درصد کاهش
  • دلتا‌توکوفرول: حدود ۲۵ تا ۵۰ درصد کاهش
  • فنول کل: حدود ۱۰ تا ۱۵ درصد کاهش

عدد پراکسید و اسیدیته هم با دما کمی بالا رفت، اما در محدوده مجاز کدکس ماند و ترکیب اسیدهای چرب تغییر معناداری نکرد. نویسندگان نتیجه گرفتند که گرمای بالاتر از ۶۰ درجه می‌تواند به کیفیت روغن کنجد آسیب بزند.

کلزا: گرمای ملایم آنتی‌اکسیدان را بیشتر کرد

در کلزا ماجرا برعکس بود: آماده‌سازی حرارتی دانه در ۶۰ تا ۱۰۰ درجه، برخی آنتی‌اکسیدان‌ها را بالا برد و کیفیت روغن را خراب نکرد. در مطالعه کرالیچ و همکاران (۲۰۱۸)، ترکیب آنتی‌اکسیدانی کانولول در ۸۰ درجه حدود ۱۶ برابر و در ۱۰۰ درجه حدود ۷۴ برابر شد. اسیدیته، پراکسید و توکوفرول‌ها هم تفاوت معناداری با پرس سرد نداشتند.

روغن پرس سرد بهتر است یا تصفیه‌شده؟

روغن پرس سرد از نظر طبیعی بودن جلوتر است و روغن تصفیه‌شده از نظر ماندگاری و یکنواختی. روغن پرس سرد چون رنگبری و بی‌بوسازی نمی‌شود، آلاینده‌هایی را که در تصفیه با دمای بالا ساخته می‌شوند (مثل استرهای گلیسیدیل و 3-MCPD) ندارد. در عوض، روغن تصفیه‌شده پایدارتر است. درباره نگرانی رایج از حلال هم بدانید: سقف قانونی باقی‌مانده هگزان در اتحادیه اروپا ۱ میلی‌گرم در کیلوگرم است و تصفیه تقریباً همه آن را حذف می‌کند.

ویژگیروغن پرس سردروغن تصفیه‌شده
حلالنداردبا حلال استخراج و بعد حذف می‌شود
رنگ و طعمطعم و عطر طبیعی دانهبی‌رنگ‌تر و تقریباً بی‌بو
آلاینده‌های تصفیه در دمای بالانداردممکن است داشته باشد (در حد مجاز)
سقف اسیدیته در کدکس۴٫۰ میلی‌گرم KOH در گرم۰٫۶ میلی‌گرم KOH در گرم
سقف پراکسید در کدکس۱۵ میلی‌اکی‌والان در کیلوگرم۱۰ میلی‌اکی‌والان در کیلوگرم
ماندگاریکوتاه‌تربیشتر

رنگ و طعم

روغن پرس سرد رنگ روشن‌تر و طعم خام دانه را دارد؛ روغن پرس گرم، به‌ویژه از دانه تفت‌داده، تیره‌تر و آجیلی‌تر است. در مطالعه کلزا، طعم غالب روغن پرس سرد «دانه‌ای» بود و در ۸۰ درجه به طعم آجیلی و برشته رسید؛ این طعم از ترکیبات فراری مثل پیرازین‌ها می‌آید. در ۱۰۰ درجه، بوی سوختگی ضعیفی هم ظاهر شد. پس اگر مشتری شما طعم ملایم می‌خواهد، پرس سرد؛ اگر عطر قوی کنجد برشته می‌خواهد، پرس گرم.

Sesame Oil Hot and Cold Pressed copy

نقطه دود و سرخ کردن

روغن پرس سرد برای سرخ کردن طولانی و عمیق مناسب نیست؛ آن را برای مصرف خام و پخت ملایم نگه دارید. نقطه دود یعنی دمایی که روغن در آن دود می‌کند و شروع به تجزیه می‌کند. این دما به میزان تصفیه بستگی دارد و اعداد منتشرشده برای روغن‌های پرس سرد بسیار متناقض‌اند؛ برای همین عدد دقیق نمی‌دهیم. قاعده کلی روشن‌تر است: روغن‌هایی که اسید لینولئیک یا لینولنیک زیادی دارند، مثل کنجد (طبق کدکس ۴۱٫۵ تا ۴۷٫۹ درصد لینولئیک)، گردو و بزرک، برای مصرف خام مناسب‌ترند. روغن‌های پراولئیک، مثل آفتابگردان پراولئیک، در برابر گرما پایدارترند.

مقایسه راندمان و هزینه

در راندمان، تفاوت پرس سرد و پرس گرم روشن است: پرس گرم روغن بیشتری از هر کیلو دانه می‌گیرد و به همین دلیل روغن ارزان‌تری تولید می‌کند؛ پرس سرد دانه بیشتری مصرف می‌کند و روغنش گران‌تر است. راندمان، یعنی سهم روغنی که از دانه بیرون می‌آید، مهم‌ترین عدد اقتصادی این مقایسه است.

بازده پرس سرد و گرم با عدد

دانه و منبعپرس سردپرس گرم
کنجد ایرانی، داراب / تک‌شاخه ناز (پیراوی ونک ۲۰۲۴)۳۸ / ۴۲ درصد در ۳۰ درجه۴۴ / ۴۷ درصد در ۶۰ درجه؛ ۴۸ / ۵۱ درصد در ۱۲۰ درجه
کلزا، سهم از روغن موجود (کرالیچ ۲۰۱۸)۷۲ درصد۸۶٫۶ درصد در ۸۰ درجه
کنجد تفت‌داده (عرب ۲۰۲۲)۳۳٫۵ درصد بدون تفت۶۲٫۶ درصد با تفت در ۱۲۰ تا ۳۰۰ درجه

یک نکته کاربردی در داده‌های کنجد هست: اختلاف بازده بین ۶۰ و ۹۰ درجه معنادار نبود. یعنی اگر بازده بیشتر می‌خواهید، گرمای ملایم حدود ۶۰ درجه تقریباً همان سود را با آسیب کمتر به کیفیت می‌دهد (برداشت از جدول این مطالعه).

سقف بازده پرس مکانیکی

گرما بازده را بالا می‌برد، اما محدودیت ذاتی پرس را از بین نمی‌برد. راندمان پرس مکانیکی به‌ندرت از ۸۰ درصد روغن موجود در دانه بالاتر می‌رود. در کلزا، حتی پرس دومرحله‌ای (پرس سرد، بعد گرم کردن و پرس دوم) هنوز ۸٫۷ تا ۱۳٫۵ درصد روغن در کنجاله باقی گذاشت. اگر می‌خواهید بدانید عوامل دیگر مثل رطوبت دانه و دور مارپیچ چه اثری دارند، مقاله «راندمان دستگاه روغن گیری» را بخوانید.

هزینه هر کیلو روغن

در پرس سرد، برای هر کیلو روغن، دانه بیشتری مصرف می‌شود. با اعداد کنجد ایرانی، یک حساب ساده:

  • با بازده ۳۸ درصد (پرس سرد): حدود ۲٫۶ کیلو دانه برای هر کیلو روغن
  • با بازده ۵۱ درصد (پرس ۱۲۰ درجه): حدود ۲ کیلو دانه برای هر کیلو روغن

یعنی در این مثال، پرس سرد حدود یک‌سوم دانه بیشتر برای همان مقدار روغن لازم دارد. چون بزرگ‌ترین هزینه روغن‌گیری قیمت دانه است، همین فاصله بخش بزرگی از گرانی روغن پرس سرد را توضیح می‌دهد. البته پرس گرم هم هزینه برق المنت دارد و کنجاله کمتری با روغن کمتر برمی‌گرداند. در عوض، پرس سرد کنجاله چرب‌تری می‌دهد که برای خوراک دام ارزش دارد.

💡 نکته: بازده بالاتر همیشه سود بیشتر نیست. روغن پرس سرد در بازار قیمت بالاتری دارد و اگر مشتری شما برای «پرس سرد» پول بیشتری می‌دهد، بازده کمتر جبران می‌شود. حساب کنید کدام روش برای دانه و بازار شما سود بیشتری دارد.

کاربرد هر روش (خوراکی، آرایشی، صنعتی)

تفاوت پرس سرد و پرس گرم در کاربرد این است که پرس سرد برای روغن‌های خوراکی خام و روغن‌های پوست و مو مناسب‌تر است؛ پرس گرم برای تولید اقتصادی، روغن‌های معطر برشته و روغن‌های صنعتی. دانه هم در این انتخاب مهم است؛ هر دانه به گرما واکنش خودش را دارد.

کاربرد خوراکی

  • روغن کنجد با طعم خام و بیشترین ویتامین E: پرس سرد یا حداکثر حدود ۶۰ درجه.
  • روغن کنجد تیره و معطر: تفت کنترل‌شده دانه. در پژوهش عرب و همکاران، دمای بهینه تفت ۲۱۰ درجه بود و بالای ۲۵۰ درجه اکسیداسیون چشمگیر شد. تفت، پایداری روغن را بیشتر کرد (دوره مقاومت در برابر اکسیداسیون از ۵٫۵ به ۱۰٫۵ ساعت رسید)، اما برخی لیگنان‌های ارزشمند کنجد مثل سزامولین را کم کرد.
  • گردو، بزرک و سیاه‌دانه: پرس سرد، در حجم کم، در شیشه تیره و یخچال. این روغن‌ها بسیار حساس به اکسیداسیون‌اند.
  • کلزا در مقیاس اقتصادی: آماده‌سازی حرارتی ملایم حدود ۸۰ درجه.
  • تخمه کدو: معمولاً تفت و بعد پرس؛ بازده پرس سرد آن در یک آزمون فقط ۱۳٫۴ درصد بود.

کاربرد آرایشی

برای روغن‌هایی که روی پوست و مو مصرف می‌شوند، مثل روغن بادام، پرس سرد انتخاب منطقی‌تری است، چون هدف حفظ بو و ترکیبات طبیعی روغن است، نه بازده بیشتر. روغن بادام ایرانی حدود ۷۵ درصد اسید اولئیک دارد و از روغن گردو و بزرک پایدارتر است. اما بدانید روغنی که برای پوست و مو فروخته می‌شود، تابع مقررات فرآورده‌های آرایشی و بهداشتی است و مجوز جداگانه می‌خواهد.

کاربرد صنعتی

در روغن‌های غیرخوراکی، معیار اصلی بازده است و پرس گرم منطقی‌تر است. نمونه شناخته‌شده، روغن کرچک است که در روان‌کننده، پلاستیک، رنگ، فرآورده‌های آرایشی و بیودیزل کاربرد دارد. کنجاله کرچک سمی است و فقط به‌عنوان کود به کار می‌رود.

برای دیدن فهرست کامل دانه‌ها، درصد روغن و آماده‌سازی هرکدام، مقاله «دانه‌های مناسب روغن‌گیری» را بخوانید.

آیا یک دستگاه هر دو روش را انجام می‌دهد؟

بله؛ تفاوت پرس سرد و پرس گرم در دستگاه فقط به تنظیم گرما برمی‌گردد و بیشتر روغن‌گیرهای مارپیچی امروزی المنت گرمایشی دارند و با روشن یا خاموش کردن آن و تنظیم دما، هم پرس سرد و هم پرس گرم انجام می‌دهند. خود مارپیچ، سرپرس و مسیر روغن در هر دو روش یکی است. تفاوت فقط در گرمایی است که به سرپرس داده می‌شود.

نقش المنت و کنترل دما

  • المنت خاموش یا روی دمای پایین: نزدیک‌ترین حالت به پرس سرد. باز هم اصطکاک دما را بالا می‌برد؛ پس دمای روغن خروجی را با دماسنج بسنجید.
  • المنت روشن روی دمای بالاتر: پرس گرم با بازده بیشتر.
  • پیش‌گرم کوتاه در شروع کار: راهنمای پن‌استیت پیشنهاد می‌کند سرپرس حدود ۱۰ دقیقه پیش از شروع گرم شود تا دانه در سرپرس سرد گیر نکند. بعد از راه افتادن دستگاه، بخشی از گرما از خود اصطکاک می‌آید.

برای مقایسه مدل‌هایی که برای تولید روغن کم‌حرارت مناسب‌اند، صفحه دستگاه روغن گیری پرس سرد آسا صنعتگران را ببینید.

کنترل دما در روغن گیرهای آسا صنعتگران

در میان روغن گیرهای آسا صنعتگران، تیپ ۵۰ توربو کنترل دیجیتال دما و زمان دارد و تیپ ۷۰ توربو کنترل دمای دیجیتال اتوماتیک. این امکان به شما اجازه می‌دهد دمای سرپرس را برای هر دانه ثابت نگه دارید؛ مثلاً کنجد را در دمای پایین برای روغن خام، و کلزا را با گرمای ملایم برای بازده بیشتر پرس کنید. تیپ ۵۰ با برق تک‌فاز تا ۲۴ ساعت کار می‌کند و تیپ ۷۰ به سفارش تک‌فاز یا سه‌فاز ساخته می‌شود.

🛒 برای فروشگاه‌هایی که هم روغن پرس سرد و هم پرس گرم می‌فروشند: دستگاهی با کنترل دیجیتال دما بخرید تا هر دو محصول را با یک دستگاه و با دمای ثابت و قابل تکرار تولید کنید. دمای کار هر مدل را پیش از خرید از کارشناسان آسا صنعتگران بپرسید.

چطور روغن پرس سرد واقعی را بشناسیم

مطمئن‌ترین راه، دیدن پرس جلوی چشم خودتان یا آزمون آزمایشگاهی است؛ رنگ و بو به‌تنهایی پرس سرد بودن را ثابت نمی‌کنند. این نگرانی بی‌دلیل نیست. در آزمون ۱۸ نمونه روغن کنجد پرس سرد بازار ایران در برابر استاندارد ملی، ۷ نمونه (حدود ۳۹ درصد) دست‌کم در یک شاخص مردود شدند. بیشتر مردودی‌ها مربوط به توکوفرول و استرول بود و پژوهشگران توکوفرول پایین برخی نمونه‌ها را به گرم شدن هنگام استخراج نسبت دادند. یعنی بعضی روغن‌هایی که «پرس سرد» فروخته می‌شوند، در عمل گرم پرس شده‌اند.

نکته‌هایی برای خریدار

  1. پرس حضوری را ترجیح دهید: از فروشگاهی بخرید که روغن را جلوی چشم شما می‌گیرد و بپرسید المنت روشن است یا نه.
  2. برچسب را بخوانید: تاریخ تولید، نام دانه و مشخصات تولیدکننده باید روشن باشد. تولیدکننده جدی به استاندارد ملی ۱۳۳۹۲ پایبند است.
  3. بسته‌بندی را ببینید: روغن پرس سرد باید در شیشه تیره یا ظرف کدر و در حجم کم باشد.
  4. بو را بسنجید: روغن سالم بوی دانه خودش را می‌دهد. بوی تند و ترشیده نشانه اکسید شدن است، چه پرس سرد باشد چه گرم.
  5. به رنگ تکیه نکنید: رنگ روشن احتمال کم‌حرارت بودن را بیشتر می‌کند، اما اثبات نمی‌کند. رنگ به رقم دانه، رسیدگی و فیلتر هم بستگی دارد.

نکته‌هایی برای تولیدکننده

اگر روی بطری «پرس سرد» می‌نویسید، دمای روغن خروجی را با دماسنج اندازه بگیرید و ثبت کنید. دمای تنظیم‌شده روی دستگاه کافی نیست. رطوبت دانه را هم کنترل کنید؛ طبق پن‌استیت، دانه خیلی خشک دمای پرس را بالا می‌برد و بازده را کم می‌کند. هر چند وقت یک بار هم نمونه روغن را برای آزمون اسیدیته، پراکسید و توکوفرول به آزمایشگاه معتبر بفرستید. کیفیتی که قابل اثبات باشد، مهم‌ترین مزیت رقابتی شما در بازاری است که مشتری نگران تقلب است.

⚠️ نکات ایمنی و محدودیت‌ها: – اعداد این مقاله (بازده، دما، درصد آنتی‌اکسیدان‌ها) از پژوهش‌های مشخص روی رقم‌ها و دستگاه‌های خاص آمده‌اند و در دستگاه و دانه شما ممکن است فرق کنند. – نتیجه مطالعه کلزا (افزایش بازده در ۸۰ درجه) الگوی غیرخطی داشت و تکرار آن در دستگاه‌های کوچک تأیید نشده است. – حدود دقیق دما، اسیدیته و پراکسید در استاندارد ملی ۱۳۳۹۲ را از متن رسمی استاندارد بگیرید. – هم روغن پرس سرد و هم پرس گرم ممکن است آلودگی‌هایی را که از خود دانه می‌آید (مثل کپک و آفلاتوکسین) داشته باشند؛ دانه کپک‌زده را پرس نکنید. – کرچک را در دستگاهی که دانه خوراکی پرس می‌کند، پرس نکنید؛ کنجاله آن سمی است. – سرپرس و المنت هنگام کار و بعد از آن داغ‌اند. پیش از باز کردن یا تمیز کردن، برق را قطع کنید و صبر کنید خنک شود. – برای فروش بسته‌بندی‌شده روغن خوراکی یا آرایشی، مجوزهای لازم را از اتحادیه صنفی و معاونت غذا و داروی دانشگاه علوم پزشکی استان بگیرید.

❓ سؤالات متداول درباره تفاوت پرس سرد و پرس گرم

۱. دمای پرس سرد حداکثر چند درجه است؟

عدد واحد جهانی ندارد. استاندارد بین‌المللی کدکس فقط می‌گوید روغن پرس سرد «بدون اعمال حرارت» گرفته شود و عددی تعیین نکرده است. راهنمای ترویجی دانشگاه پن‌استیت زیر ۱۲۰ درجه فارنهایت (حدود ۴۹ درجه سانتی‌گراد) را پیشنهاد می‌کند. در ایران، حدود را از متن استاندارد ملی ۱۳۳۹۲ بگیرید و دمای روغن خروجی را با دماسنج بسنجید.

۲. روغن پرس سرد برای سرخ کردن مناسب است؟

نه، برای سرخ کردن طولانی و عمیق مناسب نیست. روغن پرس سرد تصفیه‌نشده است و روغن‌هایی مثل کنجد، گردو و بزرک اسیدهای چرب حساس به گرما دارند. آن‌ها را برای سالاد، مصرف خام و پخت ملایم نگه دارید و برای سرخ کردن، روغن مخصوص سرخ کردنی یا روغن پراولئیک به کار ببرید.

۳. چرا روغن پرس سرد گران‌تر است؟

چون از هر کیلو دانه روغن کمتری می‌دهد. در کنجد ایرانی، بازده پرس سرد ۳۸ تا ۴۲ درصد و پرس گرم ۴۸ تا ۵۱ درصد بود؛ یعنی پرس سرد برای همان مقدار روغن حدود یک‌سوم دانه بیشتر می‌خواهد. تولید در حجم کم، دانه مرغوب و ماندگاری کوتاه‌تر هم هزینه را بالا می‌برند.

۴. ماندگاری روغن پرس سرد چقدر است؟

ماندگاری روغن پرس سرد از روغن تصفیه‌شده کوتاه‌تر است و عدد ثابتی برای همه دانه‌ها ندارد. بهتر است به اندازه مصرف چند هفته بخرید، در شیشه تیره و دربسته و جای خنک نگه دارید و روغن‌های حساس مثل گردو، بزرک و سیاه‌دانه را در یخچال بگذارید. روغنی که بوی تند گرفته، دیگر مصرف نکنید.

۵. دستگاه روغن‌گیری خانگی پرس سرد است؟

بستگی به تنظیم دستگاه دارد. بیشتر روغن‌گیرهای خانگی و رومیزی المنت دارند؛ با المنت خاموش یا روی دمای پایین، به پرس سرد نزدیک می‌شوند و با المنت روشن، پرس گرم انجام می‌دهند. چون اصطکاک هم گرما می‌سازد، اگر روغن پرس سرد می‌خواهید، دمای روغن خروجی را با دماسنج بسنجید و دمای کار دستگاه را از فروشنده بپرسید.

منابع

  1. FAO. Codex Standard for Named Vegetable Oils (Codex Stan 19-1981 / 210-1999). FAO
  2. Piravi-Vanak Z, et al. اثر دمای پرس بر کمیت و کیفیت روغن دو رقم کنجد ایرانی. Foods, 2024. MDPI Foods
  3. Kraljić K, et al. Influence of Conditioning Temperature on the Quality, Nutritional Properties and Volatile Profile of Virgin Rapeseed Oil. Food Technology and Biotechnology, 2018. FTB
  4. Arab R, et al. اثر دمای تفت بر روغن کنجد. Molecules, 2022. DOAJ
  5. Carré P. مقاله مروری درباره سازوکار پرس‌های مارپیچی روغن. OCL, 2022. OCL Journal
  6. Penn State Extension. Oilseed Presses. Penn State Extension
  7. Pighinelli & Gambetta. Oil Presses. InTech. IntechOpen
  8. Jalili et al. کیفیت روغن کنجد پرس سرد بازار ایران در برابر استاندارد ملی. مجله مهندسی بیوسیستم ایران. IJBSE
  9. Abtahi et al. مقایسه پایداری اکسیداتیو روغن‌های صنعتی و پرس سرد بازار. 2025. SBMU
  10. Oey et al. Contaminants in cold-pressed oils. Wageningen, 2022. WUR
  11. EUFIC. Is hexane in food a cause for concern? EUFIC
  12. Assessment of Quality and Efficiency of Cold-Pressed Oil from Selected Oilseeds. Foods, 2023. MDPI Foods
  13. Expeller pressing و Smoke point (ویکی‌پدیای انگلیسی)
برای ثبت امتیاز کلیک کنید
[جمع کل: 1 میانگین: 1]

2 دیدگاه درباره “تفاوت پرس سرد و پرس گرم؛ کدام روش روغن گیری بهتر است؟”

  1. مهدی قاسمی گفت:

    درود وقتتون بخیر
    تا الان هیچ مقاله ای کامل تر از این ندیده بودم
    بسیار با دقت و صادقانه و علمی بود
    و ممنون از شما که منابع را هم ذکر کردین 🙏🏼🌷

    1. پشتیبانی گفت:

      درود و سپاس از لطف و محبت شما 🌷
      خوشحالیم که این مطلب براتون مفید بوده.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

جدید ترین مطالب
نکات خرید دستگاه روغن گیری؛ مقایسه روغن گیر رومیزی، فروشگاهی و صنعتی کنار هم
ادامه مطلب
دستگاه روغن گیری چیست؛ دستگاه روغن گیر رومیزی
ادامه مطلب
خواص ماچا؛ نوشیدنی سالم با کافئین و ال‌تیانین، نه دارو
ادامه مطلب
انواع نوشیدنی ماچا؛ ماچا لاته، آیس ماچا لاته، ماچا تونیک، ماچا فراپه و ماچا توت‌فرنگی
ادامه مطلب
طرز تهیه ماچا به روش سنتی ژاپنی؛ کاسه ماچای کف‌دار با همزن بامبو، چاشاکو و الک
ادامه مطلب
خواص و مضرات چای ماچا؛ فنجان ماچا کنار پودر و کپسول عصاره چای سبز
ادامه مطلب